Hoeveel opslagcapaciteit heb je nodig?

De meeste mensen kopen te weinig ruimte, en een kleinere groep koopt veel te veel. Beide zijn zonde. Met een halfuur rekenen kom je verrassend dicht bij wat je echt nodig hebt.

Stap één: tel wat je vandaag hebt

Ga systematisch te werk en tel deze categorieën apart op.

• Foto's. Een gsm-foto zit meestal tussen drie en zes megabyte. Een foto uit een systeemcamera in ruw formaat zit tussen vijfentwintig en vijftig megabyte. Tienduizend gsm-foto's zijn dus ongeveer vijftig gigabyte, tienduizend ruwe bestanden al snel driehonderd gigabyte of meer.
• Video. Filmpjes van je telefoon nemen ruwweg twee tot vier gigabyte per uur in. Zelf gemonteerd materiaal met ruwe opnames erbij kan tien tot dertig keer zoveel zijn.
• Films en series. Een film in hoge kwaliteit zit tussen vier en vijftien gigabyte, afhankelijk van de resolutie en de compressie. Een reeks van tien afleveringen zit dus snel aan dertig tot honderd gigabyte. Als je dit van plan bent, lees dan ook een NAS als Plex-mediaserver gebruiken.
• Muziek. Gecomprimeerd blijft dit klein, ongeveer één gigabyte per driehonderd nummers. In verliesvrije kwaliteit vermenigvuldig je dat met vijf.
• Documenten. Zelden meer dan enkele tientallen gigabyte, tenzij je met gescande dossiers of bouwplannen werkt.
• Systeemback-ups. Dit is de verrassing. Een back-up van één laptop met versiegeschiedenis van enkele maanden neemt vaak anderhalf tot twee keer de grootte van die laptop in.

Tel alles op. Dit is je basisgetal.

Stap twee: reken je groei mee

Kijk hoeveel je de voorbije twee jaar bent gegroeid en trek die lijn door. Heb je geen cijfers, gebruik dan deze vuistregels: een gezin met kinderen groeit ongeveer twintig tot veertig procent per jaar, vooral door video. Een kleine zaak groeit trager maar constanter, ongeveer vijftien procent.

Reken op vijf jaar vooruit, want dat is de typische levensduur van een schijvenset. Een basisgetal van drie terabyte met dertig procent groei per jaar wordt na vijf jaar ongeveer elf terabyte. Dat is het cijfer waarmee je verder werkt, niet de drie van vandaag.

Stap drie: tel de bescherming erbij

Nu komt de vertaling naar schijven. Bij spiegeling heb je het dubbele van je berekende ruimte nodig aan ruwe capaciteit. Bij een opstelling met één beschermende schijf tel je de grootte van één schijf op bij je totaal. Bij twee beschermende schijven tel je er twee bij.

Elf terabyte bruikbaar met één beschermende schijf van acht terabyte betekent dus ongeveer negentien terabyte ruw, wat neerkomt op drie schijven van acht terabyte. De volledige logica staat in RAID uitgelegd.

Stap vier: laat twintig procent vrij

Een volle opstelling is een trage opstelling. Bestandssystemen hebben werkruimte nodig, momentopnames nemen plaats in, en herstelwerk na een defecte schijf loopt vlotter met marge. Deel je berekende bruikbare ruimte door 0,8 en je hebt je einddoel.

Realistische voorbeelden

Een gezin met twee gsm's en wat films. Basis van ongeveer één terabyte, groei naar drie terabyte in vijf jaar, met marge vier terabyte bruikbaar. Twee schijven van zes of acht terabyte in spiegeling volstaan ruim.

Een gezin dat alles bewaart, inclusief eigen video en een filmbibliotheek. Basis van vier terabyte, groei naar twaalf, met marge vijftien terabyte bruikbaar. Vier sleuven met drie schijven van acht terabyte en één beschermende schijf komt daar goed op uit, met een lege sleuf voor later.

Een fotograaf of kleine zaak met ruwe bestanden. Basis van zes terabyte, groei naar achttien, met marge tweeëntwintig terabyte bruikbaar. Hier begin je bij vier tot zes sleuven met grote schijven en twee beschermende schijven. Zie ook NAS voor thuisgebruik versus kleine bedrijven.

Grote schijven of veel schijven

Bij hetzelfde totaal kan je kiezen tussen weinig grote schijven of veel kleinere. Weinig grote schijven zijn stiller, verbruiken minder en laten sleuven vrij voor later. Veel kleinere schijven lezen sneller en zijn per stuk goedkoper te vervangen, maar geven meer geluid en meer kans op een defect ergens.

Onze voorkeur gaat naar zo weinig mogelijk schijven die groot genoeg zijn, met minstens één vrije sleuf. Dat houdt je toestel stil en je uitbreidingspad open. De afweging over sleuven staat in hoeveel bays heb je nodig.

Vergeet je back-up niet mee te rekenen

Je NAS is je eerste kopie. Je hebt nog een tweede nodig, en die vraagt ook ruimte, of dat nu een externe schijf, een tweede toestel of cloudopslag is. Reken minstens de grootte van je effectieve gegevens, plus wat marge voor versies. Hoe je dat inricht, staat in automatische back-ups maken met een NAS.

Wat als je er toch naast zit

Zit je te krap, dan zijn er drie uitwegen: een schijf bijsteken in een vrije sleuf, alle schijven één voor één vervangen door grotere, of oud materiaal archiveren naar een externe schijf. De eerste is de goedkoopste, en dat is precies waarom een vrije sleuf zoveel waard is.

Zit je ruim, dan heb je vooral iets te veel betaald aan lege schijven. Vervelend, maar niet dramatisch: de ruimte raakt sneller vol dan je denkt. Wil je eerst nog de basis doornemen, ga dan naar wat is een NAS en heb je er een nodig.

Waar de terabytes onopgemerkt verdwijnen

Als je opstelling sneller volloopt dan verwacht, zijn dit meestal de schuldigen.

• Dubbels. Dezelfde vakantiefoto's die vanaf twee telefoons en één laptop binnenkomen. Een opruimhulpje dat op inhoud vergelijkt in plaats van op bestandsnaam, wint vaak honderden gigabyte terug.
• Versies van back-ups. Handig, maar zonder een limiet op het aantal bewaarde versies groeit dit ongelimiteerd door.
• Prullenbakken van gedeelde mappen. Die vullen zich stil en worden zelden geleegd.
• Onbewerkte camerabestanden van projecten die al lang af zijn. Bewaar het eindresultaat, archiveer of verwijder de rest.
• Momentopnames zonder bewaartermijn. Nuttig, maar geef ze een einddatum.

Een halfjaarlijkse opruimronde van een uur levert bij de meeste mensen meer op dan een extra schijf kopen.

Bruikbaar versus geadverteerd

Nog een klassieke verrassing: een schijf van vier terabyte toont in je toestel ongeveer 3,6 terabyte. Dat is geen fout maar een verschil in rekeneenheden tussen de fabrikant en het besturingssysteem. Trek er dus ongeveer negen procent af van elk cijfer op de doos voor je je berekening maakt. Samen met de twintig procent ademruimte en de bescherming die je kiest, verklaart dat waarom je uiteindelijk meer ruwe capaciteit koopt dan het getal waarmee je begon.

Toestellen die met je meegroeien

Blijf je onder de paar terabyte, dan volstaat een Synology DS223j. Voor grotere archieven met vier sleuven kijk je naar de QNAP TS-433-4G, en wie echt veel volume nodig heeft zit goed bij de Synology DS1825+. Alles op een rij vind je op het overzicht van NAS-toestellen.