RAID uitgelegd zonder jargon

RAID is een manier om meerdere schijven samen te laten werken als één geheel. Het doel is bijna altijd hetzelfde: ervoor zorgen dat het uitvallen van één schijf geen ramp is. De verschillende varianten bepalen hoeveel bescherming je krijgt en hoeveel ruimte dat kost.

Eerst de belangrijkste waarschuwing

RAID is geen back-up. Zeg dat drie keer voor jezelf. RAID beschermt tegen hardware die stukgaat. Het beschermt niet tegen een medewerker die een map wist, tegen een programma dat bestanden overschrijft, tegen ransomware die alles versleutelt, of tegen brand en diefstal. Elke bewerking wordt onmiddellijk op alle schijven doorgevoerd, ook een foute.

Wat je wél nodig hebt naast RAID, lees je in automatische back-ups maken met een NAS en in NAS-beveiliging tegen ransomware.

Geen bescherming: alles aan elkaar geplakt

De eenvoudigste vorm plakt schijven aan elkaar tot één grote ruimte, of verdeelt bestanden in stukjes over alle schijven om sneller te lezen en te schrijven. Je verliest geen enkele terabyte en je wint snelheid.

De prijs is hoog: valt er één schijf uit, dan is alles weg, ook wat op de andere schijven stond. Dit is enkel verdedigbaar voor tijdelijke werkbestanden waarvan elders een kopie staat, bijvoorbeeld een montageruimte voor lopend werk. Voor je fotoarchief is het geen optie.

Spiegelen: twee schijven, dezelfde inhoud

Bij spiegeling schrijft het toestel elk bestand naar twee schijven tegelijk. Valt er één weg, dan draait alles verder op de andere. Je hebt de helft van je ruwe capaciteit bruikbaar: twee schijven van acht terabyte geven acht terabyte.

Dit is de standaardkeuze voor een toestel met twee sleuven. Het is eenvoudig, voorspelbaar en het herstel na een defect is relatief kort, omdat het toestel gewoon de ene schijf naar de andere kopieert. Voor de meeste gezinnen is dit precies goed.

Eén schijf voor bescherming: het klassieke compromis

Vanaf drie schijven kan je werken met een opstelling waarbij de gegevens verdeeld worden over alle schijven en er extra controle-informatie wordt bijgeschreven. Met die informatie kan het toestel de inhoud van één weggevallen schijf volledig terugrekenen.

De rekening is aantrekkelijk. Met vier schijven van vier terabyte hou je twaalf terabyte bruikbaar in plaats van acht bij spiegeling. Je verliest dus altijd de capaciteit van precies één schijf, hoeveel schijven je ook hebt.

Het nadeel zit in het herstel. Wanneer een schijf uitvalt en je een nieuwe plaatst, moet het toestel alle andere schijven volledig uitlezen om de ontbrekende gegevens terug te rekenen. Bij grote schijven duurt dat lang, soms meer dan een etmaal, en net tijdens dat zware werk sta je zonder bescherming.

Twee schijven voor bescherming: voor wie het zich niet kan permitteren

Vanaf vier schijven kan je twee schijven opofferen voor bescherming. Dan mogen er twee tegelijk uitvallen. Dat klinkt overdreven tot je beseft dat schijven uit dezelfde levering vaak rond dezelfde tijd verouderen, en dat het zware herstelwerk na een eerste defect precies het moment is waarop een tweede schijf de geest geeft.

Voor een kleine zaak met vier of meer grote schijven is dit de verstandige keuze. Voor thuis is het meestal te duur aan verloren ruimte. Meer over dat onderscheid in NAS voor thuisgebruik versus kleine bedrijven.

Gecombineerde opstellingen

Er bestaan vormen waarbij je twee gespiegelde paren aan elkaar koppelt. Je krijgt goede snelheid en degelijke bescherming, maar je verliest opnieuw de helft van je ruimte. In de praktijk komen die vormen vooral voor bij toestellen met veel sleuven en bij toepassingen waar snelheid en betrouwbaarheid allebei zwaar wegen.

De eigen systemen van de merken

Verschillende fabrikanten bieden een eigen variant aan die flexibeler omgaat met schijven van ongelijke grootte en die het makkelijker maakt om later een schijf bij te steken. Dat is comfortabel, zeker als je in stappen wil groeien. De keerzijde is dat je gebonden bent aan dat merk: een schijvenset uit zo'n systeem lees je niet zomaar uit in een toestel van een ander merk. Hou daar rekening mee als je ooit wil overstappen. Zie ook UGreen versus Synology versus QNAP.

Hoeveel ruimte hou je over

Een handige vuistregel. Neem het aantal schijven, trek het aantal beschermende schijven af, en vermenigvuldig met de grootte van de kleinste schijf. Trek daarna nog eens tien procent af voor formattering en ademruimte. Een opstelling die voller dan tachtig procent zit, wordt merkbaar trager en moeilijker te onderhouden.

De volledige rekenoefening staat in hoeveel opslagcapaciteit heb je nodig.

Zo kies je in de praktijk

• Twee sleuven, gezin: spiegelen. Simpel en snel te herstellen.
• Vier sleuven, gezin met veel media: één beschermende schijf. Goede verhouding tussen ruimte en veiligheid.
• Vier tot zes sleuven, kleine zaak: twee beschermende schijven, of één plus een reserveschijf die klaarstaat.
• Tijdelijke werkruimte met kopie elders: geen bescherming, maximale snelheid, bewust risico.

Wat je moet doen op de dag dat er iets misgaat

Het toestel stuurt een melding. Zorg dus dat die meldingen effectief bij jou aankomen, want een waarschuwing die in een ongelezen mailbox belandt, is waardeloos. Vervang de defecte schijf zo snel mogelijk, start het herstel, en raak het toestel tijdens dat herstel zo weinig mogelijk aan. Controleer daarna of je back-up nog altijd draait. Wie dat lijstje volgt, komt er meestal zonder kleerscheuren van af.

Wil je verder met de rest van je keuze, ga dan naar waar let je op bij een NAS-aankoop.

Wat er gebeurt als er echt een schijf uitvalt

Theorie is één ding, de praktijk voelt anders. Dit is het verloop.

Je toestel stuurt een melding en zet de opstelling in verminderde toestand. Alles blijft werken, maar zonder bescherming: valt er nu een tweede schijf weg in een opstelling met één beschermende schijf, dan ben je alles kwijt.

Je bestelt een vervangschijf van dezelfde grootte en plaatst die in de juiste lade. Het toestel begint de gegevens opnieuw op te bouwen. Bij grote schijven duurt dat vaak een tot enkele dagen, en tijdens dat proces worden alle overblijvende schijven zwaar belast. Dat is precies het moment waarop een tweede schijf het soms begeeft, en dat verklaart waarom mensen met grote opstellingen voor twee beschermende schijven kiezen.

Praktische aanbevelingen

Hou een reserveschijf in huis als je toestel kritiek is, zodat je niet enkele dagen onbeschermd draait terwijl je op een levering wacht.

Laat je toestel maandelijks een controle van de opstelling uitvoeren. Zo worden stille leesfouten gevonden voor ze een probleem worden tijdens een heropbouw.

En de belangrijkste: hou je back-up in orde. Elk scenario hierboven veronderstelt dat er hardware faalt. Tegen een verwijderd bestand, een verkeerde bewerking of versleutelende malware doet geen enkele opstelling iets.

Toestellen waarop je deze opstellingen maakt

Een spiegelopstelling met twee schijven maak je op een toestel als de Synology DS223. Voor de opstellingen met pariteit heb je minstens vier sleuven nodig, zoals bij de QNAP TS-433-4G of de Synology DS423. Meer keuze vind je op het overzicht van NAS-toestellen.